Ang pangarap

ANG PANGARAP

nakakagutom ang katarungan

kaya dapat matutong lumaban

upang makamit ang inaasam:

pantay at parehas na lipunan

malupit ang kawalang hustisya

lalo na sa karaniwang masa

sadyang nangwawasak ng pandama

ang dulot ng bulok na sistema

ang mga dukha'y binubusabos

lalo't buhay nga'y kalunos-lunos

sahod ng manggagawa pa'y kapos

tiis-tiis lang, makakaraos

anong dahilan ng mga ito

may tao ba talagang demonyo

o dahil pag-aari'y pribado

kaya maraming hirap sa mundo

ah, kailangan nating magsuri

bakit may burgesya't naghahari

dahil sa pribadong pag-aari

sumulpot ang interes at uri

nakikita na ang kasagutan

bakit sa mundo'y may kahirapan

kung susuriin ang kalagayan

ng pamayanan, bansa't lipunan

pribadong pag-aari'y pawiin

yaman ng lipunan ay tipunin

ipamahaging pantay-pantay din

upang ang lahat ay makakain

kahit isa'y walang maiiwan

kamtin ang hustisyang panlipunan

at ating itatayong tuluyan

ay isang makataong lipunan

- gregoriovbituinjr.05.30.2021

Salamat sa mga unyon

SALAMAT SA MGA UNYON

salamat sa mga unyon

manggagawa'y nagsibangon

nang tuluyang magkaroon

nitong pagbabagong layon

pagkilos nang sama-sama

ay nagawa't kinakaya

upang kamtin naman nila

ang panlipunang hustisya

sahod ay bayarang wasto

walong oras na trabaho

karapatan, unyonismo

katarungan, makatao

ngunit marami pang hamon:

pagkat kontraktwalisasyon

sa obrero'y lumalamon

ang wakasan ito'y misyon

- gregoriovbituinjr.

* litrato mula sa google

Sa minsan kong paglalakbay

SA MINSAN KONG PAGLALAKBAY

aking pasya'y lakbayin ang iyong mga pahina

kahit plumang tangan ay halos mawalan ng tinta

sa kalooban ay binibigyan kitang halaga

pagkat batid kong sa iyo'y mayroon pang pag-asa

narito akong mandirigmang sa iyo'y lulusob

halukipkip ang iwing hangaring sadyang marubdob

upang mailabas ang lahat ng nasasaloob

at iyang kinalalagyan mo'y tuluyang makubkob

sa unang kabanata pa lang ay nararahuyo

matiyagang tinatahak ang samutsaring yugto

ang hanap kong maninibasib ay tila naglaho

habang sa paggalugad ay naritong di huminto

ang ikalawang kabanata'y di matapos-tapos

tila ba kung saan ay lagi akong humahangos

upang iwasan lamang ang mga kalunos-lunos

na sa puso'y sumiklab, na sa balat ko'y lumapnos

hanggang tahakin pa ang iba't ibang kabanata

nailagan ang palaso ng bunying mandirigma

ngunit nakaliligalig ang unos at pagbaha

habang mga nasalanta'y sadyang kaawa-awa

- gregoriovbituinjr.05.30.2021

Basyan

BASYAN

may taal palang salita sa suksukan ng pana

na magagamit sa mga sanaysay, kwento't tula

halimbawa, ang kwento ng Aztec na mandirigma

o kwento ni Robinhood o kawal-Spartan pa nga

kung ang tawag sa suksukan ng itak ay kaluban

na laging gamit ng magsasaka sa kabukiran

ang suksukan naman ng mga palaso ay basyan

na ginamit ng mandirigma noong una pa man

bihirang pansinin ang basyan kahit napanood

ang Lord of the Rings, Sacred Arrows, Rambo at Robinhood

dahil di alam ang tawag doon ng inyong lingkod

ngayon, bilang makata'y aking itinataguyod

ito'y sinaunang Tagalog, ayon sa saliksik

sa U.P. Diksiyonaryong Filipino natitik

gawa sa kahoy ang basyan, gamit ng mababagsik

na mandirigma, lalo ng aping nanghihimagsik

salitang taal sa atin ay gamiting totoo

lalo na't nasasaliksik natin ang mga ito

ang salitang basyan ay binabahagi sa inyo

upang magamit na sa ating mga tula't kwento

- gregoriovbituinjr.

* basyan - kaluban o suksukan ng mga palaso na gawa sa kahoy, mula sa UP Diksiyonaryong Filipino, p. 149

Pagbabasa ng tula ng kapwa makata

PAGBABASA NG TULA NG KAPWA MAKATA

binabasa-basa ang tula ni Archibald Mac Leigh

ang Ars Poetica habang dito'y di mapakali

pananalinghaga'y anupa't nakabibighani

na tila yakap ko na ang magandang binibini

minsan, dapat tayong magbasa ng tula ng iba

at baka may ibinabahagi silang pag-asa

na dapat pala tayong patuloy na makibaka

upang kamtin ang asam na panlipunang hustisya

ang mga mapagsamantala'y sadyang anong lupit

na kawawang obrero sa mata nila'y mainit

bulok na sistema nga'y pilit pang pinipilipit

kaya karapatang pantao'y dapat pang igiit

paglalarawan nito'y tungkulin naming makata

sariling pagsulong ang pagbasa ng ibang katha

baka may mapulot na ginto sa putikang lupa

nagbabakasakaling tayo rito'y may mapala

- gregoriovbituinjr.

05.29.2021

Nang kinain ng bakunawa ang duguang buwan

NANG KINAIN NG BAKUNAWA ANG DUGUANG BUWAN

ang duguang buwan ay lumitaw kamakailan

bakunawang kumakain ng buwan ba'y nariyan?

buwan ba'y nakipagbuno rito kaya duguan?

ang dating pitong buwan, ngayon ay iisa na lang

anang alamat, malaking ahas ang bakunawa

na diumano'y may bungangang sinlaki ng lawa

may pakpak din daw ito at pulahan pa ang dila

nakatira sa bungalog o malalim na wawa

ang nilikha umanong buwan ni Bathala'y pito

nilamon ng bakunawa ang anim, bakit kamo?

dahil daw sa pagkahumaling sa liwanag nito

natitirang buwan nga'y dapat iligtas ng tao

sa pagsapit ng eklipse o laho kung tawagin

itataboy ang bakunawa, mundo'y paingayin

o kaya naman, awit at musika'y patugtugin

o katutubong tagulaylay ay idaos man din

sa alamat, si Haliya ang diwata ng buwan

nagsasagawa ng tagulaylay ay mga baylan

upang natitirang buwan ay maipagsanggalang

mula sa bakunawang nais lamunin ang buwan

- gregoriovbituinjr.

05.29.2021

* datos mula sa aklat na Mga Nilalang na Kagila-gilalas na tinipon ni Edgar Samar

* litrato mula sa google

Maagang pagbangon

MAAGANG PAGBANGON

madaling araw ay bumangon na ang inyong lingkod

pagkat di na dalawin ng antok bagamat pagod

nagmumog, naghilamos, nagsepilyo, at kumayod

isinulat sa papel ang isyung tinataguyod

madalas, madaling araw ako na'y nagigising

at agad nang tatayo mula sa pagkagupiling

kayraming napagninilay sa mababaw na himbing

na tila dapat maghanda sa unos na parating

habang naririnig pa ang aso sa pag-alulong

na animo sa aking tainga'y may ibinubulong

nagyayabang pa ba ang mga palalong marunong

ngunit sa tunay na sagupaan ay urong-sulong

maagang bumangon upang trabahuhin ang salin

habang mga kuliglig ay naghaharutan pa rin

maya-maya'y magluluto ng ulam at sinaing

upang sa maagang pagtatrabaho'y di gutumin

- gregoriovbituinjr.05.29.2021

* litrato mula sa google

Makasaysayang Mayo Bente Nuwebe

MAKASAYSAYANG MAYO BENTE NUWEBE

Bente nuwebe, sa Batangenyo'y kilalang balisong

ang may tangan nito sa laban ay di umuurong

Mayo Bente Nuwebe, araw ng maraming pagsulong

o sa kasaysayan nga'y marami rin ang pag-urong

bumagsak sa kamay ng Turko ang Constantinople

makasaysayan ang talumpati ni Patrick Henry

tulong sa pagtayo ng ospital ng Union Army

nang mapatunayan ang Theory of Relativity

araw na patunay ng lakas ng kababaihan

Sojourner Truth at Dorothea Dix yaong pangalan

na mas inisip ang kapakanan ng karamihan;

si Abraham Lincoln, may sinabing makasaysayan

tinatag ni Charles de Gaulle ang pamahalaang French 

naging pangulo ng Russian Republic, Boris Yeltsin

pasinayang araw ng United Nations Peacekeepers

sinimulan sa Hong Kong ang grupong Scholarism

tinayo ang replika ng Statue of Liberty

sa Tsina't tinawag itong Goddess of Democracy

ang Tiananmen Square ay napuno ng estudyante

batid na sa kasaysayan ang sunod na nangyari

sa kalusugan nga'y ngayon ang World Digestive Health Day

sa Indonesia naman ay National Elderly Day

sa Inglatera nga'y kinikilalang Oak Apple Day

makasaysayang araw para sa mga may birthday

- gregoriovbituinjr.

05.29.2021

* larawan: Statue of Liberty, kuha mula sa google

* 12 pinaghalawan ng datos ng tula:

1453 Constantinople, capital of the Eastern Roman Empire falls to the Turks under Mehmed II; ends the Byzantine Empire

1765 Patrick Henry's historic speech against the Stamp Act, answering a cry of "Treason!" with, "If this be treason, make the most of it!"

1849 Lincoln says "You can fool some of the people all of the time, and all of the people some of the time, but you can not fool all of the people all of the time."

1851 Sojourner Truth, Abolitionist and Women's Rights Advocate, addresses 1st Black Women's Rights Convention in Akron, Ohio

1861 Dorothea Dix offers help in setting up hospitals for the Union Army

1919 Albert Einstein's Theory of Relativity, that when light passes a large body, gravity will bend the rays confirmed by Arthur Eddington's expedition to photograph a solar eclipse on the island of Principe, West Africa

1953 500th anniversary of the fall of Constantinople and the end of the Byzantine Empire

1959 President Charles de Gaulle forms French government

1989 Student pro-democracy protesters in Tiananmen Square, China construct a replica of the Statue of Liberty, naming it the Goddess of Democracy

1990 Boris Yeltsin is elected President of the Russian Republic

2001 International Day of United Nations Peacekeepers inaugurated.

2011 Hong Kong student activist group Scholarism started by Joshua Wong and Ivan Lam

Pagtitig sa kawalan

PAGTITIG SA KAWALAN

ang makata'y naroong nakatitig sa kawalan

bakit kaya? ano na namang pinagninilayan?

bakit puno ng plastik at upos ang karagatan?

dumating ang Bakunawa nang pumula ang buwan?

ang natanaw ba'y ang dambuhalang hayop na Lumbong?

ano nang gagawin sa natipong hibla't yamungmong

nagutom ba't nalimutan ang inihandang bug-ong?

bakit kayrami ng tao sa nadaanang tuklong?

maglalamay muli mamaya sa gawaing salin

lumulubog na mata'y si misis ang nakapansin

bagong damit ay ihiwalay muna sa labahin

baka malalinan ang puti, lalo na't dumihin

ang musa ng panitik ba'y muling dumalaw doon

upang bigyan ang abang makata ng inspirasyon?

maraming tanong na hanap ay maayos na tugon

sa pagkatitig, makata'y iidlip at babangon

- gregoriovbituinjr.05.28.2021

Isa lang akong panitikero

ISA LANG AKONG PANITIKERO

"Poets are the unacknowledged legislators of the world." ~ Percy Byshe Shelley (1792-1822), makata mula sa Inglatera

huwag birahin, isa lang akong panitikero

bagamat mga tuso't tiwali'y binibira ko

huwag din sanang tokhangin ang manunulang ito

kahit krimeng pagtokhang ay binibirang totoo

bagamat di naman nasulat sa anumang batas

na sa akda'y bibirahin sinumang talipandas

marangal ang layon at misyon naming nilalandas

lalo't hangad ay lipunang gumagalaw ng patas

pag may kamalian, marapat ba kaming pumikit

lalo't pinagsasamantalahan ang maliliit

lalo't babae't dukha'y inaapi't nilalait

tamang presyo ng lakas-paggawa'y pinagkakait

kung kabulastugan ay isiwalat ko sa tula

kung nangyayari sa bayan ay aming isadula

kung sa aming kwento'y ilahad ang danas ng madla

ito'y marangal na tungkulin ng mga makata

isa man akong panitikero, may adhikain

upang mali sa lipunan ay aming tuligsain

at kung dahil sa tungkuling ito ako'y patayin

ay magkakabahid ng dugo ang pluma kong angkin

- gregoriovbituinjr.

05.28.2021

Kurot sa puso

KUROT SA PUSO

may kurot sa puso ang bawat kong pinapangarap

tulad ng limanglibong tulang tatapusing ganap

habang ang ilawan sa silid ko'y aandap-andap

habang ang musa ng panitik ay kinakausap

tagumpay ang tanging nobelang katha ni Harper Lee

ito nga ang "To Kill a Mocking Bird" ng binibini

dalawa lang ang nobela ni Rizal, Noli't Fili

kay Stephen King ay gusto ko ang Pet Sematari

kahit isang nobela lang ay dapat pag-isipan

paano magaganap kung di ito sisimulan

sa unang kabanata pa lang ay pagpapawisan

ngunit dapat naroong nakatuon ang isipan

dapat nga bang pusong bakal ang mga kontrabida?

talaga nga bang mapagsamantala ang burgesya?

panlipunang hustisya't karapatan ba ang tema?

ah, di ako dapat mabigo sa unang nobela

nakapaglathala na nga ako noon ng libro

na hinggil sa "Ang Una Kong Sampung Maikling Kwento"

ito ang isa kong batayan at kakapitan ko

upang makakatha ng nobela, isa man ito

unang hakbang, unang simula, unang kabanata

may kurot sa puso, sadyang ako'y napapaluha

pagkat pinagbubuntis ang nobelang kinakatha

sa sinapupunan ng makatang may luha't tuwa

- gregoriovbituinjr.05.28.2021

Maraming hakbang pang lalandasin

MARAMING HAKBANG PANG LALANDASIN

napagtanto kong maraming hakbang pang lalandasin

gaano man kalayo ang lugar ay mararating

dapat maging handa kung mapudpod ang gagamitin

patungo sa mga sangandaang nais tahakin

sa tula nga ni Robert Frost ay aking naalala

na daang bihirang tahakin ang nilandas niya

tulad ng paglakad sa Tacloban galing Luneta

na kasama akong nakaranas dahil sa klima

hanggang aking buksan ang isang panibagong pinto

kumbaga sa akda'y tatahakin ang bagong yugto

habang nabubuhay ay pangarap na di maglaho

kaya sa paghakbang na ito'y tiyak walang hinto

libo na ang tula, walang nobela kahit isa

na pangarap kong malikha habang nabubuhay pa

tangkang tahakin ang pagkatha ng unang nobela

kung saan walang iisang bida kundi ang masa

habang nakatalungko'y patuloy sa pagninilay

mga kwento ng karaniwan ang adhika't pakay

tauhan, tagpuan, tunggali, kabanata, banghay

maisulat na ito bago tumawid ng tulay

- gregoriovbituinjr.05.28.2021

Pala-palagay

PALA-PALAGAY

I

nahan ang mahal

napatigagal

sumbong ng bungal

nagpakabanal

nakalulungkot

tila bangungot

saan sumuot

at nagpakipot

kaya ang sinta

ay nagwala na

nagtago daw ba

ito sa kanya

II

sila't tumagay

ng walang humpay

nang may umaray

di napalagay

pagkat biglaan

ang kahangalan

pinaglaruan

yaong hukluban

buti ng puso

na ba'y naglaho

at dinuduro

ang masang dungo

III

kayraming gusot

ang idinulot

ng mapag-imbot

at tusong salot

nahan ang bait

sa dukha't gipit

na nilalait

ng malulupit

kapwa'y mahalin

huwag apihin

sila'y tao rin

ating isipin

- gregoriovbituinjr.

05.28.2021

Pagtatanim ng bell pepper o siling lara

PAGTATANIM NG BELL PEPPER O SILING LARA

itinanim ko ng hapon ang buto ng siling lara

o bell pepper habang ito'y akin nang iginisa

ang ginawa kong paso'y boteng plastik na nakita

pagkat wala nang laman, kaysa naman ibasura

sa samahang makakalikasan ako natuto

upang basurang di nabubulok ay maresiklo

gamit din sa ekobrik at yosibrik kong proyekto

bilang tulong sa kalikasan at sa kapwa tao

may natira pang lupa sa nakaraang pagtanim

sa mga paso, sa libreng panahon ay gawain

sa umaga't gabi'y laging dinidiligan man din

upang balang araw tayo rin ay may aanihin

dahil sa pandemya'y naging magsasaka sa lungsod

pagtatanim ng gulay sa paso'y tinataguyod

halina't mag-urban farming pagkat nakalulugod

may mapipitas ka pag namunga ang iyong pagod

- gregoriovbituinjr.05.27.2021

Ginisang bell pepper o siling lara sa hapunan

GINISANG BELL PEPPER O SILING LARA SA HAPUNAN

ginisa ko panghapunan ang limang siling lara

habang buto nito'y itinanim ko na kanina

di naman pala maanghang ng ito'y iginisa

di maanghang para sa akin, ewan ko sa iba

maanghang naman ang siling lara pag di niluto

ramdam iyon ng dila, ako nga'y napapayuko

kumbaga tamis at anghang animo'y naghahalo

subalit nang iginisa, anghang na'y naglalaho

kaysarap ng ginisang siling lara sa hapunan

lalo na't pakiramdam ng katawan ko'y gumaan

lunas din kaya ito sa anumang karamdaman

pagkat ako'y napatula't luminaw ang isipan

nakuha kong buto nito'y agad kong itinanim

para di masayang, inipon na bago lutuin

bakasakaling balang araw ay mapatubo rin

at kung magbunga na'y tiyak tayong may aanihin

- gregoriovbituinjr.05.27.2021

Magulong kapaligiran

MAGULONG KAPALIGIRAN

maraming gulong sa pamayanan

nakaharang sa dinaraanan

maraming gulo sa sambayanan

na dapat lang bigyang-kalutasan

"Gulong ng Palad" ay napanood

noong bata pa't nakalulugod

nang di pa alam ang manaludtod

sa telebisyon nga'y nakatanghod

heads will roll, mga ulo'y gugulong

pagkat kaylakas ng binubulong

na sa katiwalian sumuong

kaya taumbayan na'y nagsumbong

mahirap ang may magulong buhay

kapayapaan sana'y manilay

walang utang, mabuti ang pakay

pinupuri kahit nasa hukay

ayoko ng magulong paligid

na sa utak, gulo'y laging hatid

sana sa dilim ay di mabulid

tanging kabutihan lang ang hatid

magulong buhay ay itutula

pagkat samutsari'y mapapaksa

na bagamat nakakatulala

ay malalarawan sa salita

- gregoriovbituinjr.05.27.2021

* kuha ng makatang gala paglabas sa UP puntang Katipunan sa QC

Pagpupugay sa isang makata

PAGPUPUGAY SA ISANG MAKATA

siya'y dakilang manunulat na kahanga-hanga

minsan ko nang isinalin ang ilan niyang tula

mula sa wikang Ingles tungo sa sariling wika

ngunit kanyang tula'y dapat talagang maunawa

siyang kinilala ng iba't ibang henerasyon

bilang dakila hanggang kasalukuyang panahon

subalit ako'y sa kanyang soneto nakatuon

nagbasa't inunawang mabuti ang mga iyon

mula Italya'y mayroon tayong Petrarchan sonnet

mula Inglatera naman itong Shakespearean sonnet

kaiba pa itong Ingles na Spenserian sonnet

idagdag pa ang nasaliksik kong Miltonic sonnet

kaya lumikha rin ako ng sariling estilo

na tinipon ko naman sa blog na Pinoy Soneto

labing-apat na taludtod, may tugma't sukat ito

na balang araw ay plano ko ring maisalibro

si Shakespeake, manunulat, nobelista, mandudula

subalit siya'y mas kilala ko bilang makata

sa dami ng sonetong binasa ko't kanyang likha

paabot ko'y pagpupugay sa makatang dakila

- gregoriovbituinjr.

05.27.2021

Nais ko muling mag-aral at magturo

NAIS KO MULING MAG-ARAL AT MAGTURO

nais ko muling mag-aral, di sapat ang magbasa

habang pinag-iisipan ang una kong nobela

malikhaing pagsusulat ang kursong ninanasa

o kaya'y tapusin ang kurso sa matematika

aeronautical engineering ay di ko natapos

pagkat naging manggagawang regular akong lubos

ng tatlong taon, nag-resign, at iba ang inayos

nag-aral muli hanggang maging editor pangkampus

sa pagbabalik-eskwela'y naging ganap na tibak

hanggang umalis muli't iba naman ang tinahak

tumulong sa obrero't dukha, gumapang sa lusak

nagtanim-tanim, buhay man ay gaano kapayak

at ngayon, nais kong buksan ang panibagong pinto

baka may mga bagong aral tayong mahahango

lalo na't nais ko muling mag-aral at magturo

ibahagi sa iba ang karanasan ko't kuro

- gregoriovbituinjr.05.27.2021

* litratong kuha ng makatang gala sa tapat ng Benguet State University sa La Trinidad, Benguet

Sa katapusan ng Mayo

SA KATAPUSAN NG MAYO

hoy, may patalastas nga sa botikang nabilhan ko

No Smoking, ngunit di ako naninigarilyo

hanggang aking napagtanto, paalala rin ito

na World No Tobacco Day sa katapusan ng Mayo

naranasan ko ring magyosi noong kabataan

na kasama ng barkada'y naging bisyo rin naman;

nang mapasali sa makakalikasang samahan

ay napagtanto kong pera ko sa yosi'y sayang lang

heto, kalusugan ng kapwa'y itinataguyod

di nagyoyosi, magtanim na lang kahit mapagod

bagamat upos ay tinitipon ng inyong lingkod

upang gawin ang pagyo-yosibrick, nakalulugod

marahil, ambag ko na sa lipunan ang yosibrick

upos ay ipasok at ilibing sa boteng plastik

gagawin sa hibla ng upos ay nagsasaliksik

at baka balang araw, may solusyong matititik

may ibang grupong bahala sa kampanyang No Smoking

habang inyong lingkod ay yosibrick ang adhikain

sa katapusan ng Mayo'y sama-samang isipin

at pag-usapan ang kalikasang dapat sagipin

- gregoriovbituinjr.05.27.2021

Mga boteng plastik na walang laman

MGA BOTENG PLASTIK NA WALANG LAMAN

naipon kong muli'y boteng plastik na walang laman

ito'y itatapon ko na lang ba sa basurahan?

maganda kaya itong pagtaniman ng halaman?

iresiklo ang boteng plastik, gawing paso naman

o kaya mga ito'y gamitin din sa ekobrik

dapat lang malinisan ang loob ng boteng plastik

malinis na ginupit na plastik ang isisiksik

gagawing mesa, silya, patitigasing parang brick

o kaya naman ay pagtitipunan ko ng upos

upang proyektong yosibrick ay matuloy kong lubos

baka makatulong sa kalikasan kahit kapos

upang buhay na ito'y marangal na mairaos

sa pagtatanim ay may mapipitas balang araw

upang pamilya'y di magutom sa gabing maginaw

itanim ang buto ng gulay, okra man o sitaw

o anumang gulay bago iluto o isapaw

mula sa gawa ng tao, basura'y halukipkip

kaya sa walang lamang boteng plastik ay malirip

na anumang makabubuti sa kapwa'y maisip

baka kahit munti man, kalikasan ay masagip

- gregoriovbituinjr.