Lahat ng katinig sa Abakada ay maaaring magamit sa TI_A

LAHAT NG KATINIG SA ABAKADA AY MAAARING MAGAMIT SA TI_A

ni Gregorio V. Bituin Jr.

Sa Palaisipan ni Jose Marie Gallego sa lingguhang magasing Liwayway na may petsang Agosto 3, 2015, pahina 46, may isang tanong doon na hindi ko agad nasagutan. Apat na titik, ngunit may himaton naman. May sagot na iyong tatlong titik at isang titik na lamang ang kulang upang mabuo ang buong palaisipan. Ang sukat ng nasabing palaisipan o krosword ay 15 x 15, o 15 kahon sa pahalang at sa pababa.

Sa 10-Pahalang, ang tanong ay 'Anino'. Ang nabuo nang sagot ay TI_A. Sa 12-Pababa, ang tanong ay 'Palayaw ng babae', at ang nabuong sagot a _IRA. Maraming palayaw ang babae na maaaring Cira (palayaw ng Ciera), Dira (palayaw ng Indira, tulad ng pangalan ni Gandhi), Lira (na tinutugtog) o Mira (apelyido ng nakalaban noon ni Pacquiao sa boksing). Hindi maaaring ang sagot sa 'Anino' ay CIRA, dahil di palasak gamitin ang titik C sa wikang Filipino, maliban sa mga pangalan ng tao, kaya walang TICA. Hindi rin maaari ang DIRA, dahil wala akong alam na salitang TIDA. Kung LIRA naman, ang sagot sa anino ay TILA na hindi tugma, at kung MIRA, ang sagot sa anino ay TIMA, na hindi rin tugma, at wala akong alam na salitang tima. Kaya ang ginawa ko'y kinuha ang isang diksyunaryo upang tingnan kung ano ang angkop na salita.

Hinanap ko ito sa UP Diksyunaryong Filipino, at nais kong tingnan lahat ng katinig na lalapat sa sagot. Sinimulan ko sa tiba, sumunod ay sa tida, hindi sa tika (sumusunod na kasi sa bagong alpabeto ang nasabing diksyunaryo kung saan kasama na ang c, f, j, q, v, at x na nasa wikang Ingles). Iba ang natagpuan ko. Halos lahat ng titik sa lumang abakada ay may salitang maaaring ilapat sa TI_A.

Ginamit ko ang lahat ng katinig ng lumang alpabeto o Abakada natin. Ibig sabihin ay labinlimang katinig - b, k, d, g, h, l, m, n, ng, p, r, s, t, w, at y. At lahat ay may salitang lalapat para sa TI_A. Halina't isa-isahin natin.

tiba - pagputol ng puno ng saging; pagtanggap ng malaking bayad, pabuya o panalo

tika - pagsisisi

tida - dilaw na sinulid, ayon sa mga Ifugao

tiga - kolokyal ng tiga-; tigas sa Sebuwano at Waray

tiha - Waray o Espanyol sa tisa

tila - pagtigil ng ulan; animo, mistula, wari

tima - maliit na insekto sa damit

tina - pangkulay sa tela, buhok, at iba pa

tinga - munting pagkaing sumingit sa pagitan ng mga ngipin

tipa - pagtugtog ng intrumentong may tiklado tulad ng piyano o paggamit ng kasangkapan upang makasulat tulad ng makinilya o kompyuter

tira - pamumuhay sa isang pook; naiwan o naitabi

tisa - ginagamit na pang-atip; sa bilyar naman ay pulbos na inilalagay sa dulo ng tako

tita - tiyahin, kapatid o pinsang babae ng ama o ina

tiwa - parasitikong bulate sa tiyan ng baboy

tiya - kapatid o pinsang babae ng ama o ina; tita

Ang isinagot ko sa 10 Pahalang ay TILA, dahil sa pagbabakasakaling mali ang tanong na 'Anino' na dapat ay 'Animo' na tutugma sa sagot. Sadyang nakatutulong ang palaisipan upang maisip ang mga hindi agad maisip, tulad ng paghahanap sa angkop na nawawalang titik sa TI_A.

Siyanga, nabili ko ang magasing Liwayway sa Quezon Blvd. sa Quiapo sa halagang P25.00, 52 pahina kasama ang pabalat. At pitong taon na lang, sa 2022, ay sentenaryo na nito.

Pagsakay sa Dyip

PAGSAKAY SA DYIP

ni Gregorio V. Bituin Jr.

Ang dyip ang pangunahing anyo ng transportasyon sa bansa. Ito ang batayang sinasakyan ng mga mayorya sa lipunan, lalo na yaong walang sariling sasakyan. Natatandaan ko, bata pa ako noon nang unang sumakay ng dyip. Hindi ako nakaupo kundi nakatayo lang, dahil wala daw bayad ang hindi nakaupo, sabi ng tatay ko. Kung sumakay man ng dyip ang aking ama't ina na karga ako ay hindi ko pa iyon namalayan noon, kaya hindi ko natatandaan.

Bababa kami sa pagtawid ng tulay dahil ilog pa noon ang kalyeng Nagtahan sa Sampaloc. Una kong sinakyang palagi ang biyaheng Balic-Balic - Bustillos, lalo na tuwing Linggo dahil kailangang magsimba kasama ang aking mga magulang at kapatid. Dalawa kasi ang simbahan sa Bustillos, na M. Earnshaw na ngayon. Ang isa'y ang Our Lady of Loreto Parish, at ang isa naman ay ang St. Anthony Shrine, na kilala ring VOT.

Nang magsimula akong tumuntong sa sekundarya o high school, nagsimula na akong araw-araw sumasakay ng dyip, dalawang biyahe papasok at dalawang biyahe pauwi. Sasakay ng biyaheng Balic-Balic - Quiapo, at sasakay naman ng Quiapo - Pier para makarating ng aming paaralan na nasa Intramuros.

Ang dyip ay isang simbolo. Nang minsang pumunta ako ng ibang bansa, sa bayan ng Mae Sot na nasa hangganan ng Thailand at Burma, may babaeng Burmes na nagpakita sa akin ng isang laruang dyip na naka-displey sa kanilang opisina. Noong una'y di ko agad napansin na dyip pala iyon, parang match box, dahil bihira naman ang laruang ganuon sa Pilipinas. Pero sa ibang bansa, may laruang dyip, at alam nilang sa Pilipinas lang mayroong ganuong uri ng pampublikong transportasyon. Ipagmamalaki mong Pinoy ka sa ibang bansa dahil sila pa ang nagpakita ng pagkilala sa iyong kultura.

Gayunman, may mga sinakyan din kami sa Mae Sot na animo'y dyip pero hindi pampasahero at maliit lang. Parang pick up na nilagyan lang ng upuan sa likuran.

Ang dyip ay isang simbolo. Simbolo ng bayanihan, na isa ring kaugaliang Pinoy. Dahil kung atin lamang susuriin, sa loob ng dyip ay may pagtutulungan ang mga pasahero kahit ngayon lang sila nagkita-kita. Makikita iyan sa pag-aabutan ng bayad ng mga pasahero, lalo na kung mula sa dulo malapit sa pasukan ng dyip ang nag-aabot ng bayad, hanggang sa maiabot sa tsuper. Gayon din sa pagsusukli, talagang nagkukusa na ang mga pasahero na iabot sa nagbayad ang kanyang sukli. Bayanihan kahit di nila namamalayan ang kanilang pagtutulungan.

Hindi ba't napakaganda niyon? Hindi ba't kulturang Pinoy iyon? Bayanihan pagkat hindi lang naman sa pagbubuhat ng bahay nakikilala ang bayanihan, kundi sa kusang pagtulong sa kapwa, kahit na maliit at di gaanong pansin. Tulad ng pag-aabot ng bayad at sukli.

Naabutan ko na ang pamasahe sa dyip ay P0.30 lamang. Bago ako mangibang bansa noong 1988 ay P0.75 ang pamasahe. Pagbalik ko galing Japan noong 1989 ay piso na ang minimum na pamasahe. Hanggang sa maging dalawang piso, apat na piso, P5.50, maging otso pesos, maging otso-singkwenta, hanggang sa bumaba ito sa halagang P7.50 sa ngayon. Ngunit minsan, sa halagang P7.50 na minimum na pamasahe, hindi na naibabalik ang sukling singkwenta sentimos pag nagbayad ka ng P8.00. Mas mabuti pa ang magbigay ka ng buong P10.00 dahil minsan ay nasusuklian ka ng P2.50.

Ang dyip ay simbolo ng pagkamalikhain ng Pilipino, o yaong tinatawag na Filipino ingenuity. Ayon sa kasaysayan, nang nag-alisan ang mga Amerikano sa bansa matapos ang Ikalawang Daigdigang Digmaan (hindi Ikalawang Digmaang Pandaigdig), daan-daang surplus na dyip ang ibinenta o ipinamigay sa mga Pilipino. Inayos at ginawan ito ng bagong disenyo ng mga Pinoy, pinahaba upang marami ang makasakay at mailagay. Pinintahan nila ng sari-saring kulay at masining. Mula noon ay nakilala ang dyip bilang pangunahing pampublikong transportasyon dahil na rin sa kamurahan nito ng pamasahe at makararating ka na sa iyong paroroonan.

Ang dyip ay simbolo ng pagtitiwala sa kapwa. Di tulad ng bus na nagbibigay ng tiket pagkatapos magbayad at may inspektor pang nagti-tsek ng inyong tiket, sa dyip ay wala. Maliban sa mga malalayong biyahe, kadalasang wala ring konduktor sa dyip. Sasabihin mo lang sa tsuper, "Bayad, o", at tatanungin niya kung saan ka galing at saan bababa. Saka ka niya susuklian batay sa layo o bilang ng kilometrong iyong isinakay. Sa batas, ang minimum na pamasahe ay batay sa unang apat na kilometro. Pag lumampas doon ay magdadagdag ka ng kaukulang halaga batay sa bawat kilometrong dagdag sa iyong biyahe. Bukod pa roon, tinatandaan din ng tsuper kung sino na ang mga nakapagbayad, kaya nga marami sa kanila ay may mga nakasabit na paalala, bukod sa "Basta Driver, Sweet Lover", may nakasulat na "God Knows HUDAS Not Pay". Kaya nakakahiya kung mawawalan ka ng dangal dahil lang nag-1-2-3 ka o di nagbayad ng pamasahe.

Pag nasiraan naman ang dyip, ibabalik ng tsuper ang iyong ibinayad upang magamit mo sa iba pang dyip. Kahit walang nakasulat na dokumento, tila may usapan nang ganuon, dahil na rin sa prinsipyo ng pagkamakatarungan na taal na sa atin. Halimbawa, naplatan ng gulong ang dyip o nasira ang tambutso o baka mawawalan ng preno ngunit naitigil din, kusang ibabalik ng tsuper ang iyong ibinayad, at hihingin din naman ng mga pasahero ang kanilang ibinayad. Dahil kung hindi maibabalik, mag-aaway lamang sila. Hindi naman kasi kasalanan ng pasahero na masira ang kanyang sinasakyan.

May mga ruta rin ang dyip kung saan doon lang sa mga lugar na tinukoy ng batas ang kanilang daraanan sa pamamasada. Halimbawa, Balic-Balic - España o Lealtad - Quiapo. Hindi pwedeng umiba ng ruta. Kahit na minsan may nagsu-shortcut kung malapit lang upang makaiwas sa trapik. Bawal ang dyip sa EDSA kaya walang ruta ang dyip sa kahabaan ng EDSA, maliban kung sa panulukan lang ng EDSA, tulad ng biyaheng Edsa-Kalentong o Antipolo - Edsa Crossing.

Sa mga kalunsuran, tulad sa Maynila, bawal na ang sabit sa dyip. Ito'y ginawang patakaran upang maiwasan umano ang mga isnatser at maiwasan din ang mga sakuna. Minsan kasi, pag biglang preno ng dyip ay nakakabitaw ang mga nakasabit, at sila'y nadidisgrasya. Sa mga lalawigan ay maaaring mayroon pang sumasakay sa bubungan ng dyip, dahil sa kakapusan ng dyip sa lugar. Tulad na lang nang marating ko ang lalawigan ng Basilan sa Mindanao noong 1994, kasama ang Franciscan Missionary Union, sa aming dalawang linggong pakikipamuhay sa tribu ng mga Yakan at Muslim doon. Bihira kasi ang mga dyip doon, at mula sa Lamitan ay kailangan naming sumakay sa bubungan ng dyip upang makarating sa Tipo-tipo.

Ang mga tsuper ng dyip ay mga karaniwang manggagawa rin. Kayod-kalabaw sa init ng araw para lamang makapag-boundary o yaong halagang kinakailangang ibalik sa may-ari ng dyip, kung hindi ang tsuper ang may-ari at nakikimaneho lang bilang kanyang trabaho. Ang kikitain lampas sa boundary ang kita na ng tsuper. Halimbawa, sa isang walong oras na pamamasada, ang boundary ng dyip ay P500, at kumita siya sa buong panahong iyon ng P800, ang natirang P300 ang kanyang kita at maiuuwi sa kanyang pamilya. Sila'y mga tsuper na may karapatan din bilang mga manggagawa at bilang mga tao na dapat kilalanin ng lipunan.

Anupa't ang dyip ay isa nang simbolo ng pagkakakilanlan natin bilang Pilipino, at kasama na ito sa ating kultura at pang-araw-araw na buhay. Halina't sumakay na tayo ng dyip patungo sa ating pupuntahan.

Ilang estilo sa editing

Si Kasamang Wowie

SI KASAMANG WOWIE

ni Greg Bituin Jr.

Kagimbal-gimbal ang nangyari kay kasamang Wowie, o Ericson Dizon. Natagpuan siyang duguan at wala nang buhay noong umaga ng Hunyo 15, 2015, araw ng Lunes, sa garahe ng opisina ng PMCJ (Philippine Movement for Climate Justice).

Ayon sa mga ulat, nagtamo si Wowie ng 22 tama ng saksak sa kanyang buong katawan. Hindi mapapatawad ang sinumang gumawa noon.

Si Wowie ay matagal nang naging fulltime staff sa BMP (Bukluran ng Manggagawang Pilipino). Bago iyon, nagsimula siya sa pakikibaka laban sa demolisyon sa North Triangle noong 1997. Doon ko siya nakilala. Magkakasama kami nina Ka Roger ng KPML, Arnold ng ZOTO, at ako naman sa Sanlakas, nang magkabatuhan sa demolisyon. Ang lider-maralita nila ay si Moises Talisik. Natapos ang demolisyon. Talo ang maralita. Sa lugar na iyon nina Wowie naitayo ang MRT (Metro Rail Transit), bago pa iyon tayuan ng Trinoma.

Ang mga maralita naman ng North Triangle ay nahati. Ang ilan ay napunta na sa relocation site, at ang iba naman ay nagtirik ng mga tolda at barungbarong sa bakanteng lupa sa harapan ng Kongreso bilang protesta sa demolisyon at nang mapansin ang kanilang abang kalagayan. Tumagal din sila ng ilang taon sa lugar na iyon, na siyang kinatatayuan ngayon ng bagong eskwelahang elementarya.

Noong 1998, si Wowie ay kabilang sa mga tumulong sa BMP sa panahon na tumatakbo ang Sanlakas sa kauna-unahang party list system election sa bansa. Nanalo ang Sanlakas at naging kinatawan ng Sanlakas si Rene Magtubo na pangulo ng unyon ng Fortune Tobacco.

Nariyan pa rin si Wowie nang maging representante ng Sanlakas si JV Bautista noong 2001 at Rene Magtubo naman para sa Partido ng Manggagawa (PM).

Nang maghiwalay ng landas ang PM at Sanlakas noong 2007, si Wowie ay nanatili sa BMP habang ang ilan sa mga kasamahan niyang home boys (o yaong mga technical man ng kilusan) ay napunta naman sa PM.

Umalis siya sa BMP upang magtrabaho bilang assistant sa isang school bus, ngunit nagbalik siya sa BMP nang magma-Mayo Uno ng taong 2013.

Halos kilala ng lahat ng mga kasama, at marahil ay bihira sa mga kasama ang hindi nakakakilala sa kanya.

Nitong 2014 ay lumipat na siya sa PMCJ.

May mga biro rin kami kay Wowie. Nang nasa BMP pa siya ay siya si Wowie de Guzman, kapangalan ng artista, at dahil ang pangulo ng BMP ay si Ka Leody de Guzman. Nang lumipat siya sa PLM at doon naglagi bandang 2010-2011, siya naman si Wowie Melencio dahil ang pangulo ng PLM ay si Ka Sonny Melencio. Nang malipat naman siya sa PMCJ, siya na si Wowie Arances dahil ang national coordinator nito ay si Gerry Arances. Pero iyon ay biruan lang namin, at di naman siya napipikon. Laging nakangiti, kahit na pustiso ang kanyang ngiping pinagawa niya sa tulong ng MAG (Medical Action Group). Tuwing Pebrero 7 nagdiriwang ng kaarawan si Wowie, isang araw matapos ang anibersaryo ng kamatayan ni Ka Popoy, na dating pangulo ng BMP.

Si Wowie ay masipag na kasama, masayahing kausap, matibay ang commitment sa gawain, tagapagdala ng mga liham at kalatas ng BMP sa mga opisina ng unyon. Naging tagapamahagi rin siya ng mga babasahin, tulad ng pahayagang Obrero (na nalathala mula Pebrero 2003 hanggang 2009) at magasing Ang Masa na inilalathala ng PLM (na nakapaglabas ng walong isyu mula Setyembre 2011 hanggang kalagitnaan ng 2012), na pareho kong pinagsulatan ng mga panahong iyon. Tumutulong din siya noon sa pamamahagi ng Workers' Standpoint na inilalathala naman ng Labor Education Collective.

Pag nalalapit na ang mga malalaking pagkilos kada taon, tulad ng Mayo Uno, SONA, at Araw ni Bonifacio, siya ang pangunahing tagapinta ng mga chinese banners ng BMP, na minsan ay umaabot ng ilang araw para magawa ang 50 piraso. Nababawasan na kasi ang mga banner ng BMP pagkatapos ng mga rali, kaya laging gumagawa ng bagong banner.

Laging nasa unahan ng rali si Wowie at tagapagdala ng bandila ng BMP. Katunayan, mayroon siyang mahabang pole na bigay pa ng isang Hapones, na pinagkakabitan niya ng flag ng BMP.

Kahit sa taunang proyektong hamon ng BMP ay napakasipag ni Wowie, at siyang nagdadala ng mga order na hamon sa iba't ibang opisina at komunidad. Nakakaunawa siya sa kanyang trabaho kahit na di siya nakapagtapos ng elementarya at di gaanong nakakabasa.

Ginawan ko siya ng ikalawang facebook account nang hindi na niya mabuksan ang una niyang account. Nakahiligan rin niya ang pagpi-facebook, at natuto rin ng konti sa computer.

Anuman ang kasama niyang grupo, siya ang magiting na tagapagdala ng bandila sa unahan. Hindi na siya inuutusan at kusa na niyang dala ang bandila. Maging siya man ay kasama ng BMP, Sanlakas, KPML (Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod), PLM (Partido Lakas ng Masa), FDC (Freedom from Debt Coalition), at ito ngang huli ay naging kasama na niya ang PMCJ.

Sa unang dalawang araw (Oktubre 2-3, 2014) ng apatnapung araw na Climate Walk ay nakasama namin si Wowie, mula sa Luneta hanggang Muntinlupa sa unang araw, at mula Muntinlupa hanggang Calamba, Laguna, sa ikalawang araw. Nasugatan pa nga siya sa braso nang sumabit siya sa jeep habang kami'y naglalakad. Mula Calamba ay umuwi na sila nina Kevin ng PMCJ sa Maynila.

Nitong huli ay nakita ko sa facebook na kasama siya nina Atty Aaron Pedrosa ng Sanlakas at PMCJ sa Batangas upang iprotesta ang coal-fired power plant doon.

Si Wowie ay hindi lamang simpleng kasama. Siya ay aming kapatid. Oo, kapatid sa pakikibaka. 

Nakakabigla ang pagkapaslang sa kanya. Hindi ko maapuhap ang mga angkop na salitang maglalarawan ng walang awang pagpatay sa ating kasamang Wowie.

Hustisya kay kasamang Wowie! 

Ang salin ng "marginalized sector" ay "mamamayang sagigilid"

10 Punto Laban sa Pagmimina

10 PUNTO LABAN SA PAGMIMINA

ni Gregorio V. Bituin Jr.

Minsan na akong nakasama sa rali sa harap ng tanggapan ng isang kilalang korporasyong nangunguna sa pagmimina. Noong Marso 12, 2014, kasama ako sa grupong Sanlakas na nagrali sa harapan ng tanggapan ng Philex Mining Corporation sa #27 Brixton St., Brgy, Capitolio, Pasig City upang kondenahin ang 19 na taon ng disgrasya sa mamamayan dulot ng walang habas na pagmimina.

Ipinahayag pa ng Sanlakas, kasama ang Alyansa Tigil Mina (ATM), na dapat magkaroon ng katarungan ang mga biktima ng malawakang pagmimina at dapat nang palitan ang RA 7942 o Mining Act of 1995, at palitan ito ng AMMB (Alternative Mineral Resources Bill) na nakasalang ngayon sa Kongreso. Makikita sa mga plakard ang mga panawagang tulad ng: "Notice of Closure for Philex Mining Corporation!", "Ibasura ang Mining Act of 1995 (RA 7942), at "Katarungan sa lahat ng biktima ng disgrasya ng pagmimina!"

Noon namang Agosto 15, 2014 ay sumama rin ang inyong lingkod sa rali sa harap ng tanggapan ng internasyunal na kumpanyang Glencore sa Ortigas. Dala ang panawagang "Glencore: World-Class Human Rights Abuser!", ang nasabing pagkilos ay bilang paggunita sa naganap na masaker ng 34 na manggagawa sa minahan noong Agosto 16, 2012 sa Lonmin Mining Property sa Marikana, South Africa. Hinihiling ng mga manggagawa na itaas ang kanilang sahod ngunit ang natanggap nila'y punglo, kamatayan.

Ang Lonmin Mining Property ng South Africa ay pag-aari ng kumpanyang Glencore, na siya rin umanong may-ari ng Sagittarius Mines sa Tampakan, South Cotabato dito sa bansa. May masaker ding nangyari sa Tampakan dahil sa mariing pagtutol ng mga katutubo sa pagmimina sa kanilang lugar. Ang nangyaring iyon sa Marikana ay naging isang dokumentaryong pinamagatang "Miners Shot Down" na ipinalabas na sa maraming bansa, at ipinalabas din dito sa Pilipinas noong Agosto 13, 2014. Iniugnay rin ang nangyaring iyon sa naganap na masaker sa Tampakan sa South Cotabato noong Oktubre 2012, kung saan pinaslang ang pamilyang Kapeon na tutol sa pagmimina sa kanilang lugar. Ang Agosto 16 ng bawat taon ay idineklarang Global Day of Remembrance (Pandaigdigang Araw ng Paggunita) sa mga pinaslang na manggagawa sa Marikana. 

Nitong Nobyembre 19-21, 2014 ay nakasama ako sa 3-araw na environmental and workers rights training sa isang anti-mining area sa Zambales. Ako ang kinuhang tagatala ng mga usapan o minutero ng buong tatlong araw na pagsasanay ng mga manggagawa mula sa iba't ibang minahan sa Zambales. Ang kanilang isyu - sila ay tinanggal sa trabaho, at kung may trabaho man, hindi sila regular, mababa ang sahod, at walang TIN, SSS, at PhilHealth. Sa ikatlong araw ng aktibidad na ito'y naitatag ang Mining Workers for the Environment Association (MWEA). Ito'y binubuo ng mga manggagawa mula sa apat na malalaking kumpanya sa pagmimina, na Benguet Nickel Mines, Inc. (BNMI), Eramen Minerals Inc. (EMI), Zambales Diversified Metals Corporation (ZDMC/DMCI), at Filipinas Mining Corporation / LnL Archipelagic Minerals, Inc. (FMC/LAMI). Ang nasabing aktibidad ay pinangunahan ng Concerned Citizens of Sta. Cruz, Zambales (CCOS) sa pangunguna ni Dr. Ben Molino, Bukluran ng Manggagawang Pilipino (BMP), Philippine Movement for Climate Justice (PMCJ), Alyansa Tigil Mina (ATM), at dumating din doon bilang tagapagsalita si Mr. Max de Mesa ng Philippine Alliance of Human Rights Advocates (PAHRA). Kinabukasan, Nobyembre 22, 2014, ay inilunsad naman ang isang talakayan sa umaga, na pinamagatan nilang "Ang Kapaligiran, ang Batas at Pagmimina, at Kagalingan ng Mamamayan".

Nito lang Marso 10, 2015 ay dalawang dekada na ang Batas Republika 7942, na mas kilala bilang Mining Act of 1995 ng Pilipinas. Isa umano itong batas na magdudulot ng paglago ng ekonomya, sustenableng pag-unlad, oportunidad na magkatrabaho ang marami, at lubusang magamit ang yamang mineral ng bansa. Ngunit hindi iyon ang naganap. Ang mga pangako’y napako, dahil na rin marahil pangako iyong walang katiyakan at nakabatay sa pagwasak ng ating kapaligiran Pagkat dalawampung taon na ay hindi pag-unlad ang nakamit ng bansa, kundi pagkawasak ng kalikasan, pagkaapi, pagkataboy, at kamatayan ng mga katutubong naninirahan sa paligid ng minahan.

Ano na nga bang kinahinatnan ng mga imbestigasyon sa naganap sa Marcopper sa Marinduque? Sa iba pang lugar ng pagmimina, tulad sa Didipio?

Sa mga nangyayaring iyon, may inilatag na sampung punto ng karapatang pantao hinggil sa pagmimina (Ten-Point Human Rights Agenda on Mining) ang iba't ibang grupong makakalikasan, sa pangunguna ng Alyansa Tigil Mina (ATM). 

Ang sampung punto o kahilingan, o gabay sa pagkilos, ay ang mga sumusunod, pati na ang kanilang paliwanag:

1. IBASURA ANG MINING ACT OF 1995! ISABATAS ANG ALTERNATIVE MINERALS MANAGEMENT BILL (AMMB)! Hindi buti kundi pagkawasak ng likas-yaman ang dulot ng pagpapatupad ng Batas Republika 7942 (o ang Batas sa Pagmimina ng 1995). May depekto ang batas na ito, at hindi nito kinikilala ang karapatan ng pamayanan, lokal na pamahalaan, at mga katutubo na epektibong makalahok sa pagpapasya kung tatanggapin ang pagmimina o hindi. Kinakailangan ng isang bagong batas sa pagmimina na magtataguyod hindi lamang ng karapatang pang-ekonomya ng mga Pilipino sa pamamagitan ng makatarungang pagbabahaginan ng mga benepisyong galing sa mga mineral, kundi isang makatwirang paraan ng pagpapahalaga at pamamahala ng ating mga mineral patungo sa pambansang industriyalisasyon

2. ITIGIL ANG MALAWAKANG PAGMIMINA! Tuluyan nang winawasak ng malawakang pagmimina ang kalikasan, binabago na ang kapaligiran, at pati na pamumuhay ng mga tao, bukod pa sa ito'y nagiging dahilan ng maraming pang-aabuso at paglabas sa karapatang pantao. Ang mga malawakang pagmiminang ito ay inaari at pinatatakbo ng mga lokal at transnasyunal na korporasyon sa pamamagitan ng paggamit ng dahas, panlilinlang, pang-uuto, panunuhol, mga pwersang paramilitar at kahit na pagpatay upang mapatahimik lamang ang mga tumututol sa mga proyektong pagmimina. Malaki rin ang negatibong epekto ng malawakang pagminina sa buhay at kabuhayan ng mga pamayanang nakapaligid dito, tulad ng pagkataboy sa tirahan, di-tiyak na trabaho, pagkawala ng kultura, pagkawasak ng kapaligiran.

3. IGALANG, PROTEKTAHAN AT IPATUPAD ANG KARAPATAN SA SARILING PAGPAPASYA NG MGA LUMAD (FPIC)! Isa sa mga matitinding isyu laban sa pagmimina ay ang kabiguan nitong humingi sa mga katutubo ng malaya, una, at ganap na pagsang-ayon, o yaong FPIC (free, prior and informed consent), na nakalatag sa IPRA (Indigenous People's Rights Act).

4. PROTEKTAHAN ANG MGA TAGAPAGTANGGOL NG KARAPATANG PANTAO NG MGA KABABAIHAN AT MGA LUMAD NA BABAE SA MGA LUGAR NG PAGMIMINA! Ang mga kababaihan, taganayon man o lumad, ang siyang pangunahing nakaharap sa labanan, lalo na sa pakikibaka upang protektahan ang pamayanan laban sa salot ng pagmimina. Dama nilang tungkulin nilang ipagtanggol ang pamayanan upang manatiling buhay sila at ang kanilang lugar. Ngunit may banta sa kanilang kaligtasan. Nariyan ang pagpaslang noong Oktubre 2012 kay Juvy Capion na isang lider ng tribung B’laan.

5. ITIGIL ANG PAGSASAMANTALA SA MGA MANGGAGAWA SA MGA LUGAR NG PAGMIMINA! Hindi lamang ang kalikasan ang pinagsasamantalahan ng pagmimina kundi maging ang ating mga manggagawa. Nakalantad sa maruming kapaligiran, tulad ng maruming hangin at kakulangan ng proteksyon sa paggawa, ang mga manggagawa sa minahan. Nariyan pa ang tinatawag na unfair labor practice (ULP) o hindi makatarungang patakaran sa paggawa, tulad ng salot na kontraktwalisasyon at kakulangan ng pasahod. Ayon umano sa International Solidarity Mission on Mining (ISMM), kumikita ng higit sa P36 milyon ang mga kumpanya sa pagmimina sa dalawang araw na pagtatrabaho ng mga manggagawang Pinoy sa minahan na nakatatanggap lamang ng P233 na sahod kada araw, na sadyang kalahati lamang ng P466 na minimum na pasahod kada araw na natatanggap ng isang manggagawa sa National Capital Region. Dinudurog din ang pagtatayo ng mga unyon ng manggagawang nagkakaisa upang ipaglaban ang kanilang mga karapatan.

6. PROTEKTAHAN ANG KALIKASAN AT ANG KARAPATAN SA ISANG LIGTAS, MAKATARUNGAN AT BALANSENG EKOLOHIYA! Maraming mga aplikasyon sa pagmimina, pati na mga proyekto, ang nasa nalalabing kagubatan ng Pilipinas. Nagdudulot ito ng malaking suliranin pagkat 18% na lang ng buong kagubatan ang natitira, gayong ang ideyal na bahagdan dapat ay nasa 50% para sa isang maayos na kapaligiran. Ang mga kontrata ng pagmimina ay may mga probisyong nagbibigay ng karapatan sa mga minahan na magtroso sa mga lugar na minimina. Ang maramihang pagpuputol ng puno at pananalanta nila sa kagubatan, ang paglilihis sa pinagkukunang tubig, at paglalagay ng imprastruktura sa mga lugar na ito ay nakasisira sa balanse ng kalikasan. Nanganganib ang kalikasan dahil sa pangwawasak ng pagmimina. Dahil sa lalong pag-unti ng mga puno ay mas mahihirapan tayong umangkop at masolusyonan ang banta ng nagbabagong klima, kaya ang mga dukha'y nahaharap sa panganib na dulot ng mga kalamidad, tulad ng bagyo, baha, at pagguho ng lupa.

7. ITIGIL ANG MGA PAMAMASLANG! PROTEKTAHAN ANG MGA TAGAPAGTANGGOL NG KARAPATANG PANTAO! Ang paglaganap ng operasyon ng pagmimina sa bansa ay kinakitaan ng pamamaslang sa mga Human Rights Defenders (HRDs) sa larangan ng kanilang pagtindig laban sa malawakang pagmimina, at pagtataguyod ng adbokasya para protektahan ang kalikasan. Ang ilan sa mga kilalang taong napaslang ay sina Fr. Fausto Tentorio ng Hilagang Cotabato at Dr. Gerry Ortega ng Palawan. Gayundin naman, may mga pinaslang ding mga hindi kilala ngunit nakibaka para sa kalikasan, tulad ng nangyari kina Genesis Ambason ng Agusan del Sur, Francisco Canayong ng Leyte, Armin Marin ng Romblon, Gensun Agustin ng Cagayan, Datu Roy Bagtikan Gallego ng Surigao Sur at marami pang iba. Ang mga nakikitang direktang responsable sa pamamaslang ay ang mga pribadong ahensya ng mga gwardya ng kumpanya, ang mga militar at mga grupong paramilitar, ngunit kasama rin nilang responsable sa pamamaslang ang mga may-ari ng mga minahan at ang pamahalaan.

8. ITIGIL ANG PAGTATABOY SA MGA TAGANAYON! Protektahan ang karapatan sa pagkain, tubig, at pagkukunan ng ikabubuhay. Ngunit dahil sa kakulangan ng konsultasyon at di-pagsisiwalat sa taumbayan ng impormasyon, ang malawakang pagmimina ay karaniwang nagtataboy sa mga lumad at iba pang nakatira sa lugar na binigyan ng permisong magmina. Maraming dokumentadong kaso ang nagpapakita na ang mga operasyon ng mga nagmimina ay nagdudulot ng takot, pagkabalisa at mga labanan sa mga apektadong lugar. Pag nagsimula nang minahin ang isang lugar, malaking panganib na ang dulot nito sa pagkukunan ng maiinom na tubig, tulad ng ilog, sapa, batis at balon. Napakaraming tubig ang kinakailangan ng mga nagmimina sa kanilang operasyon at dumudumi pa ang tubig, na siyang dahilan upang maapektuhang todo ang produksyon ng pagkain at kalusugan ng mga naninirahan. Ang pagkataboy at paglikas ng mga kababaihan sa lugar ay nagdudulot ng malaking aalalahanin dahil maaari silang maging biktima ng sex trafficking.

9. ITIGIL ANG MILITARISASYON AT PAGPAPADALA NG MGA PWERSANG PANDEPENSA PARA SA NEGOSYO! Ang pagpasok ng mga kumpanya ng pagmimina sa mga pamayanan ay nagdulot ng militarisasyon sa mga lugar ng katutubo. Madalas na nagpapadala roon ng mga tropang militar upang depensahan nito ang mga kumpanya ng pagmimina at magdulot ng takot sa mga tagaroong ayaw sa pagmimina, dahil winawasak nito ang kanilang lugar, kalikasan at kabuhayan. Gayundin naman, nagbuo ng sariling pwersang paramilitar ang mga kumpanya ng pagmimina. Nagdulot ito ng kamatayan at pagkawasak, at di mabilang na paglabag sa karapatang pantao.

10. KATARUNGAN SA LAHAT NG MGA BIKTIMA NG PAGLABAG SA KARAPATANG PANTAO DAHIL SA ISYU NG PAGMIMINA! Wakasan ang mapagsamantalang pag-unlad! Ang pag-unlad ay nagiging mapagsamantalang pag-unlad kung ang mamamayan ay nagiging biktima na, at hindi mga benepisyaryo; kapag binabalewala ang kapakanan at partisipasyon ng mamamayan sa pagpaplano ng pag-unlad ng kanilang pamayanan; at kapag ang mamamayan ay itinuturing lang na pain upang tumubo, imbes na sentro ng pag-unlad. Niyuyurakan ng mapagsamantalang pag-unlad ang karapatang pantao ng ating mamamayan sa lahat ng aspeto – sa pang-ekonomya, pampulitika, pangkultura.

Marso 22, 2015

Mga pinaghalawan:

http://alyansatigilmina.net/gallery/tao-muna-hindi-mina-campaign-national-launch/

http://sanlakasfamily.blogspot.com/2014/03/sanlakas-nagrali-sa-tanggapan-ng-philex.html

http://kilusangmasa.blogspot.com/2014/08/kumpanyang-glencore-world-class-human.html

http://alyansatigilmina.net/2015/03/10/atm-statement-for-anti-mining-solidarity-week-9-13-march-2015/

Ang tulang "KAY CELIA" ng makatang sina Ben Jonson at Francisco Balagtas

ANG TULANG "KAY CELIA" NG MAKATANG SINA BEN JONSON AT FRANCISCO BALAGTAS 

ni Gregorio V. Bituin Jr.

Sino ba si Celia? At bakit kayraming mga makatang siya ang pinag-aalayan ng pagsinta? Tunghayan natin ang dalawang makata, isang Ingles at isang Filipino, na nag-alay ng tula sa babaeng nagngangalang Celia.

Noong taon 1616 nakatha ang Song: To Celia ng makatang Ingles na si Ben Jonson (1572-1637). Noong 1836 naman tinatayang nakatha ni Francisco Balagtas (1788-1862) ang Florante at Laura kung saan inalay niya ito sa isang nagngangalang Celia. May 22 saknong ang tulang Kay Celia ni Balagtas, bago ang 6 na saknong na Sa Babasa Nito, at ang 399 na saknong na Florante at Laura.

Nakita ko ang "Song: To Celia" ni Ben Jonson sa aklat na Discovering Literature, nina Hans P. Guth at Gabriele L. Rico, pahina 902, na inilathala ng A Blare Press Book. Ang pinangsanggunian ko naman ng "Kay Célia" ay mula sa bagong edisyon (2003) ng aklat na Florante at Laura ni Balagtas na may mga pagsusuri at anotasyon ni Virgilio S. Almario, pambansang alagad ng sining para sa panitikan, pahina 47-50. Ibinatay ito sa limbag noong 1861 ng Imprenta de Ramirez y Girauder.

Ayon sa talasalitaan sa pahina 139 ng Florante at Laura, Bagong Edisyon (2003) ni Virgilio S. Almario, si Celia ay "sinasabing palayaw ni Balagtas sa kanyang mutyang si Maria Asuncion Rivera; ngunit maaaring isang pagtawag din kay Sta. Cecilia na musa ng musika." Parehong tinuturing na awit ang tula nina Balagtas at ng banyagang makatang si Ben Jonson. At marahil ay maganda ring alay ang mga iyon sa musa ng musika na si Sta. Cecilia. Ang "Kay Celia" ni Balagtas ay napakahusay namang isinalin sa wikang Ingles ng makatang Marne Kilates. 

Ayon pa sa pananaliksik, si Celia ay isang mahalagang tauhan din sa dulang As You Like It ng makatang Ingles na si William Shakespeare, na nang taon nang naisulat ni Ben Jonson ang kanyang tulang Song: To Celia, ay taon din ng kamatayan ni Shakespeare. Dagdag pa rito, ang Celia umano ay mula sa wikang Latin na "caelum", na nangangahulugang "langit". At dahil nagmula rin ito sa Cecilia, maaari din itong mangahulugang "bulag" o "musika", (Wikipedia).

Halina't namnamin natin ang mga tulang alay nila sa kani-kanilang Celia.

SONG: TO CELIA (1616)

Ben Jonson 

Drink to me only with thine eyes,

And I will pledge with mine;

Or leave a kiss but in the cup,

And I'll not look for wine.

The thirst that from the soul doth rise,

Doth ask a drink divine:

But might I of Jove's nectar sup,

I would not change for thine.

I sent thee late a rosy wreath,

Not so much honoring thee,

As giving it a hope, that there

It could not withered be.

But thou thereon didst only breath,

And senst it back to me;

Since when it grows and smells, i swear,

Not of thyself, but thee.

AWIT: KAY CELIA

Ni Ben Jonson

Malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

15 pantig bawat taludtod

Tagayan mo ako ng iyong mga mata lamang

At ako'y mamamanata nitong abang sarili;

O mag-iwan kaya ng halik subalit sa tasa,

At ako'y hindi na maghahagilap pa ng basi.

Ang uhaw na mula sa aking kaluluwa'y buhat

Sa inaasam-asam na basing may pagkasanto:

Subalit ako man sa lagdò ni Jove'y hihigop

Ako'y hindi magbabago alang-alang sa iyo.

Pinadalhan kita nito lang ng rosas na putong,

Ito'y hindi upang ikaw ay bigyang-karangalan,

Na animo'y nagbibigay ng pag-asa, na roon

Ay hindi na nga malalanta-lanta pang tuluyan.

Ngunit ikaw kapagdaka'y humihinga na lamang,

At iyong ibinalik iyon sa aba mong lingkod;

Subalit nang lumago iyon at humalimuyak,

Ako'y sumusumpa, hindi roon, kundi sa iyo.

Ito ang pagpapakilala kay Ben Jonson, batay sa Biographies of Poets sa nasabi ring aklat, pahina 1803: "Ben Jonson (1572-1637), callled by one critic 'the most scholarly of all Elizabethan playwrights,' worked for a time at bricklaying, his stepfather's trade. Jonson's real love, however, was the theather, and after military service he became attached to a company of actors as player and playwright. His 'Every Man in His Humour' was performed in 1598, with Shakespeare in the cast. Jonson also wrote love lyrics and songs for his many plays and masques."

Ito naman ang tulang "Kay Celia" ni Francisco Balagtas, na maaari ding inaawit, dahil ang turing nga sa buong Florante at Laura ay isang awit. Binubuo ito ng dalawampu't dalawang saknong, at narito ang unang anim na saknong:

KAY CÉLIA

ni Francisco Balagtas

1 Kung pagsaulan kong basahin sa isip

ang nangakaraang araw ng pag-ibig

may mahahagilap kayang natititik

liban na kay Céliang namugad sa dibdib?

2 Yaong Céliang laging pinanganganibang

baka makalimot sa pag-iibigan,

ang ikinalubog niring kapalaran

sa lubhang malalim na karalitaan.

3 Makaligtaan ko kayang di basahin

nagdaang panahon ng suyuan namin?

Kaniyang pagsintang ginugol sa akin

at pinuhunan kong pagod at hilahil?

4 Lumipas ang araw na lubhang matamis

at walang natira kundi ang pag-ibig,

tapat na pagsuyong lalagi sa dibdib

hanggang sa libingan bangkay ko'y maidlip.

5. Ngayong namamanglaw sa pangungulila,

ang ginagawa kong pag-aliw sa dusa:

nagdaang panaho'y inaalala,

sa iyong larawa'y ninitang ginhawa.

6 Sa larawang guhit ng sa sintang pinsel

kusang inilimbag sa puso't panimdim,

nag-iisang sanglang naiwan sa akin

at di mananakaw magpahanggang libing.

Ang Célia na si Maria Asuncion Rivera ng Pandacan sa Maynila ang Céliang pinatutungkulan ni Balagtas, na mapapatunayan na rin sa ika-22 saknong ng kanyang "Kay Célia":

22 Ikaw na bulaklak niring dili-dili,

Céliang sagisag mo'y ang eMe A eRe;

sa birheng mag-ina'y ipamintakasi

ang tapat mong lingkod na si eFe Be.

Célia. Iniiibig ng dalawang makata. Inspirasyon ng mga makata. Pinag-aalayan nila ng tunay na pag-ibig, ng pagsintang animo'y abot hanggang langit. At marahil may iba pang makatang nag-alay din ng kanilang tula sa sinisinta nilang nagngangalan ding Celia.

Dahil dito'y naisipan kong lumikha rin ng sariling bersyon ng tulang "Kay Célia":

KAY CELIA

ni Gregorio V. Bituin Jr.

13 pantig bawat taludtod

Sino ang Célia nina Balagtas at Jonson?

Tila sila'y magandang dilag ng kahapon!

Natititik sa diwa't puso nilang yaon

Ang Céliang walang kamatayan ng panahon!

Ang ngalang Célia ba'y simbolo ng siphayo?

O ito'y tatak ng sanlaksang panibugho?

Tulad nila'y may Célia akong nasa puso

Na buong pag-ibig ang ipinangangako!

Ang Célia'y simbolo, iba man ang pangalan

Ng babaing sinisinta't iniingatan

Kung diwata siya ng buong kagiliwan

O, kaysarap ibigin ng Céliang naturan.

Sa Célia ng makatang Jonson at Balagtas

Ang pagsinta nga'y inspirasyong walang kupas

Na maaaring mawala sa maling landas

Ngunit sa sugatang puso pa rin ay lunas.

Silang mga marginalized

SILANG MGA MARGINALIZED

ni Gregorio V. Bituin Jr.

Ang margin ang siyang patlang sa gilid ng papel, na karaniwang sa isang short bond paper ay tig-isang pulgada ang liit o laki, habang malapad naman ng anim at kalahating pulgada pahalang at siyam na pulgada pababa ang kabuuan ng papel na masusulatan.

Dito marahil nagsimula ang salitang marginalize, tulad ng pagkakagamit sa salitang marginalized sector. Sila yaong wala sa sentro kundi nasa gilid-gilid, na kumbaga sa pantalon ay nasa laylayan.

Marginalized sector. Nasa gilid. Wala sa sentro. Wala sa gitna. Tulad ng mga maralitang walang sariling tahanan dahil nasa gilid ng tulay, nasa gilid ng kanal, nasa gilid ng riles ng tren, nasa gilid ng mga gusali.

Kaya marahil may mga salitang Pobre's Park, na umano'y mga dukhang nakatira sa Forbes Park. Nariyan din ang Dasmariñas Gilid, na umano'y mga iskwater na nasa gilid ng Dasmariñas Village.

Laging itsapuwera sa gitna, kaya laging nasa gilid. Hindi pinapapasok sa gitna dahil makakagulo lang, kaya hanggang sa gilid lamang sila, marginalized, animo'y walang karapatang pumagitna, walang karapatang pantao gayong pareho silang tao ng nasa gitna.

Itinuring na marginalized sector, kahit sila ang higit na nakararami sa lipunan, ang mga dukha, magsasaka, mangingisda, manggagawa, kabataan, kababaihan, lumad o katutubo, bagamat walang eksaktong depinisyon ito sa batas, lalo na sa Batas Republika Blg. 7941, o mas kilalang "Party-List System Act" na umano'y batas para sa mga marginalized sector.

Isang beses lang nabanggit ang salitang marginalize sa batas na ito. Ayon sa Sec. 2 nito: "The State shall promote proportional representation in the election of representatives to the House of Representatives through a party-list system of registered national, regional and sectoral parties or organizations or coalitions thereof, which will enable Filipino citizens belonging to marginalized and under-represented sectors, organizations and parties, and who lack well-defined political constituencies but who could contribute to the formulation and enactment of appropriate legislation that will benefit the nation as a whole, to become members of the House of Representatives."

Kadikit ng salitang marginalized ang under-represented, na dahil sa salitang "and" at hindi "or" ay ibig sabihin ay yaong nasa gilid na o wala sa sentro ng lipunan, ay bihira pang may kumakatawan sa kanila sa pamahalaan.

Sa Sec. 5 ng batas ay tinukoy ang sinasabing marginalized: "...provided, that the sectors shall include labor, peasant, fisherfolk, urban poor, indigenous cultural communities, elderly, handicapped, women, youth, veterans, overseas workers, and professionals."

Malabo ang tinutukoy na marginalize sa batas, dahil hindi naman lahat ay estapuwera, tulad ng professionals. Paano naging marginalize ang professionals? Mga professional nga sila, eh. Ibig sabihin, may sinasabi. May boses.

Ang mga marginalize ay yaong mga walang boses sa pamahalaan, pagkat ang mga may boses lamang o may kapangyarihang magsalita ay yaong nasa sentro, tulad ng mga mayayaman, elitista, at burgis sa lipunan. Kaya nga pag nagnakaw ng isang balot ng tinapay ang maralita, kung ikukumpara sa mga pulitikong nagnakaw ng pera ng bayan, ay agad nakukulong ang nagnakaw na dukha kahit isang balot lang iyon ng tinapay. Etsapuwera kasi sa lipunan ang mga dukha, hindi kasama sa altasosyedad, mga hampaslupang dapat itapon sa mga malalayong relokasyon.

Ayon sa Merriam-webster dictionary, ang marginalize ay pandiwa (verb) na nangangahulugan ng "to put or keep (someone) in a powerless or unimportant position within a society or group" (dalhin o panatilihin ang sinuman sa isang hindi mahalagang posisyon sa isang lipunan o grupo".

Sa British dictionary naman, ito'y pandiwa rin na ang kahulugan ay "to relegate to the fringes, out of the mainstream; make seem unimportant" o isiksik sa gilid at palitawing walang halaga.

Sa Word Origin and History, ng Dictionary.com, ang marginalize ay pandiwa rin na nangangahulugang "1832, "to make marginal notes," from marginal + -ize. The meaning "force into a position of powerlessness". Kumbaga sa isang papel na may sulat, ang komento ay nasa gilid ng papel, o margin. Komentong pansarili lamang ng tumitingin pagkat wala sa sentro o kabuuan ng papel o sulatin. Walang kapangyarihan o hindi makatatayo bilang kasama ng buong papel dahil nga marginal notes lamang o nasa gilid.

Walang eksaktong kahulugan kundi tinukoy lamang sa blog ng Human Rights Promotion (http://humanrightspromotions.blog.com/sectoral-rights/marginalized-sectors/) kung sino ang mga nasa marginalized sectors. Ayon sa blog na ito: "The marginalized sectors include the self employed or those working in family workshops, jeepney drivers, rural workers like fisherfolks and farmers.  The nature and operation of their work are beyond the scope and reach of government legislation and regulations on labor as there are no employer-employee relationships."

Idinagdag pa nila kung ano ang mga karapatan ng mga marginalized sector. Rights of the Marginalized Sectors: (a) Right to dignity; (b) Right to a Just compensation and observance of rest periods, and holidays; (c) Right to share in the fruits of production; (d) Right to organize; (e) Freedom from exploitation and harassment; (f) Right to Join the mainstream of society; at (g) Right to redress grievances.

Ayon pa rin sa blog, ito naman ang kanilang mga "Issues and concerns: (a) absence of sufficient or alternative employment opportunities; (b) harassment; (c) exploitation; (d) lack of social and political status; (e) lack of standard sets in labor laws; (f) exposure to occupation hazards; (g) absence of organize union; at (h) low production and low wages.

Ngunit ang mabigat na katanungan dito ay bakit nga ba may marginalized, o bakit may mga taong imbes na sa Forbes Park ay sa Pobre's Park nabubuhay? Bakit may naninirahan sa Alabang Gilid, imbes na sa Alabang Village? Bakit kailangang may mga taong etsapuwera? At bakit may mga nasa sentro  gayong hindi naman sila mga hari at reyna? At bakit ba kailangan pang may hari at reyna, gayong pare-pareho naman tayong tao na may pantay na karapatan sa lipunan? Bakit may mga nasa gilid, at walang karapatan sa daigdig na ito?

Napakarami ng marginalize sa lipunan, ngunit kaunti ang kanilang natatanggap na benepisyo, kundi man wala, mula sa lipunang ito. Gayong kung wala sila'y hindi mabubuhay ng maayos ang lipunang ito.

Bakit marginalize ang mga manggagawa sa lipunan gayong sila ang bumubuhay sa lipunang ito? bakit marginalize ang mga magsasaka gayong kung wala sila ay hindi makakakain ang mga tao sa lipunang ito? Bakit ang mga hindi marginalize ang silang nakikinabang sa pawis na likha ng marginalize?

Kumbaga sa isang papel na may margin na isang pulgada ang apat na gilid, bakit nasa gilid at hindi binibigyan ng halaga ang mga anakpawis na bumubuhay sa lipunan? Bakit wala silang kapangyarihan gayong sila ang mayorya sa lipunan.

Marahil, panahon nang ang margin sa isang short bond paper ay maging apat na pulgada bawat gilid, upang ang matira sa mga nasa sentro ay yaong kalahating pulgada ang lapad at tatlong pulgada pababa na lamang. O kaya naman, tanggalin na ng mga nasa marginalized ang margin at okupahin na ang buong papel, dahil sila naman ang bumubuhay sa lipunang ito.